پروژههای بزرگ عمرانی، بهویژه سدسازی در سرزمین وسیعی مانند ایران با پیشینه تمدنی غنی، همواره چالشهایی برای حفاظت از میراث فرهنگی ایجاد کردهاند. سرعت زیاد اجرای پروژهها و گستردگی محدودههای جغرافیایی تحت پوشش آنها، کارایی روشهای سنتی باستانشناسی را در مطالعات میدانی با مشکلات جدی مواجه میکند. اگرچه باستانشناسی نجاتبخش بهعنوان راهکاری برای مهار این بحران مطرحشده، همچنان در اکثر پروژهها،محدودیت زمان، هزینههای بالا و دقت وجود دارد.
این پژوهش با رویکردی توصیفی و تحلیلی، ظرفیتهای نوین هوش مصنوعی را در تحلیل انواع دادههای مورداستفاده در این مطالعات، مانند دادههای مکان محور، تصاویر ماهوارهای و فتوگرامتری پهپادی را بررسی میکند. تحقیقات و پروژههای انجام شده حاکی از آن است که گذار از سامانههای سنتی به مدلهای یادگیری ماشین و عاملهای هوشمند، میتوانند فرآیند شناسایی محوطههای باستانی، بررسی آثار و مستندسازی را سرعت بخشیده و با تحلیلهای پیشبینانه، خطر تخریب آثار را پیش از آغاز عملیات اجرایی، کاهش میدهد. بااینحال، روش و ابزار مناسب هوش مصنوعی قابلاستفاده در پروژههای سدسازی، نیازمند دسترسی به دادههای باکیفیت، بومیسازی شده و شناخت مخاطرات آن است.ین پژوهش ضمن بررسی چالشها و تواناییهای هوش مصنوعی درباستانشناسی نجاتبخش پروژههای سدسازی ایران یک مدل با عنوان سامانه هوش مصنوعی یکپارچه پیشنهاد میشود.
Alijamaat A. Application of Artificial Intelligence in Rescue Archaeology for Dam Construction Projects in Iran: An Integrated Intelligent System Approach. Iranian Dam and Hydroelectric Powerplant 2026; 13 (39) : A-10-1106-1 URL: http://journal.hydropower.org.ir/article-1-565-fa.html
علی جماعت علی. کاربرد هوش مصنوعی در باستانشناسی نجاتبخش پروژههای سدسازی ایران مبتنی بر سامانه هوشمند یکپارچه. سد و نیروگاه برق آبی ایران. 1405; 13 (39) :104-114