با توجه به شتاب بالای توسعه زیرساخت‌های عمرانی در ایران، استفاده از فناوری‌های نوین در پروژههاینجاتبخشی محوطه‌های باستان‌شناسی بیش‌ازپیش ضروری شده است. این مقاله با هدف تبیین اصول و روش‌های علمی مستندنگاری دیجیتال و ارائه یک پروتکل نظام‌مند برای کاوش‌های نجاتبخشی، بر ضرورت به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال تأیید می‌کند. مستندنگاری، به‌عنوان بنیاد هر پروژه‌ی باستان‌شناسی علمی، نه‌تنها موجب صرفه‌جویی چشمگیر در زمان و هزینه می‌شود، بلکه سطح دقت، صحت و اتکاپذیری بسیار بالاتری نسبت به روش‌های سنتی ارائه می‌دهد. تکنیک‌های مستندنگاری دیجیتال، ازجمله فتوگرامتری برد کوتاه، استفاده از پهپاد و ساخت تور مجازی، در کاوش‌های نجاتبخشی محوطه‌های باستانی سد کنگیر، سد چندیر، سد بلوبین و سد سیمره به کار گرفته شده‌اند. این رویکردها امکان ثبت و ارائه تصویری جامع و فراگیر از محوطه‌ها و کارگاه‌های کاوش را فراهم کرده و ابزار مؤثری در خدمت اهداف چندمنظوره، شامل گردشگری، مدیریت و آموزش به شمار می‌روند. تجربیات پیشین نشان می‌دهد که ترکیب فناوری‌هایی همچون فتوگرامتری و تور مجازی، علاوه بر دقت علمی بالا، قابلیت بازنمایی فرهنگی و آموزشی آثار باستانی را نیز به‌صورت مؤثر فراهم می‌کند. در پایان، مقاله ایجاد «موزه دیجیتال دستاوردهای باستان‌شناسی پروژه‌های آب و نیرو» را به‌عنوان راهکاری پایدار برای حفظ و نمایش داده‌های نجاتبخشی پیشنهاد می‌کند.
Yari M, Khodadadzadeh Z, Feiz Z. The Application of Advanced Digital Documentation Methods in Rescue Archaeological Excavations. Iranian Dam and Hydroelectric Powerplant 2026; 13 (39) : A-10-1110-1 URL: http://journal.hydropower.org.ir/article-1-566-fa.html
یاری محمد، خدادادزاده زهرا، فیض زینب. کاربرد روش‌های نوین مستندنگاری دیجیتال در کاوش‌های نجاتبخشی باستان‌شناسی. سد و نیروگاه برق آبی ایران. 1405; 13 (39) :48-59
