fa توسعه مدل‌های هیبریدی GWO-DSO و PSO-DSO جهت بازطراحی ابعاد بهینه سرریز کنگره‌ای هیدرولوژی و برنامه ریزی منابع آب هیدرولوژی و برنامه ریزی منابع آب پژوهشي Research با توجه به اهمیت بازطراحی سرریز سدها جهت ارائه ابعاد بهینه، رویکردی بر مبنای هیبرید الگوریتم‌های فراکاوشی ازدحام ذرات (<span dir="LTR">PSO</span>)، گرگ&shy;های خاکستری (<span dir="LTR">GWO</span>) و جستجوی مستقیم (<span dir="LTR">DSO</span>) پیشنهاد گردید. در این رویکرد حجم سرریز، که بیانگر میزان بتن‌ریزی و هزینه است، به&shy;عنوان تابع هدف و ارتفاع و تعداد تناوب سرریز، طول دماغه و زاویه میان امتداد جریان و محور سرریز به عنوان متغیرهای تصمیم لحاظ شده‌اند. با اجرای مدل پیشنهادی بر اساس اطلاعات سرریز کنگره‌ای سد <span dir="LTR">Ute</span>، ابعاد بهینه سرریز تعیین و با نتایج سایر مطالعات مقایسه گردید. نتایج بیانگر عملکرد بسیار مناسب رویکرد پیشنهادی در تولید مقادیر بهینه کلی بوده و استفاده غیرهیبریدی از الگوریتم <span dir="LTR">DSO</span> با توجه به محدودیت اندازه شبکه به دلیل افزایش هزینه محاسباتی و عدم دستیابی به جواب بهینه نزدیک به بهینه محلی توصیه نمی&shy;شود. در روش پیشنهادی، ابعاد بهینه ارائه شده توسط الگوریتم هیبریدی منجر به صرف‌جویی در بتن&shy;ریزی و هزینه&shy;های آن به&shy;میزان 64% نسبت به طراحی وضعیت موجود سد گردید. بررسی ابعاد بهینه سرریز کنگره&shy;ای ذوزنقه&shy;ای نشان&shy;دهنده افزایش ظرفیت دبی عبوری از سرریز به میزان 15760 متر مکعب در ثانیه می‌باشد. در نهایت مقایسه ابعاد بهینه بدست آمده از دو مقطع ذوزنقه&shy;ای و مثلثی نشان داد بهینه&shy;ترین شکل برای سرریزهای کنگره&shy;ای، مثلثی است. Considering the importance of redesign of dams spillways to provide optimum dimensions, the hybrid meta-heuristic based approach of Particle Swarm Optimization (PSO), Gray Wolves (GWO) and Direct Search Optimization (DSO) were proposed. In this approach, the spillway volume, which indicates the amount of concrete and cost, is considered as the objective function and spillway height, number of cycles, apex length and angle of wall are considered as decision variables. By implementing the proposed model, based on the Ute dam labyrinth spillway data, the spillway optimal dimensions were determined and compared with the other studies result. The results represent the very good performance of the proposed approach in generating global optimal solution, and non-hybrid use of DSO algorithm is not recommended due to network size constraint, increased computational cost and failure to achieve optimal solution. The optimal dimensions led to concrete saving and reduction of costs to 64% compared to the existing dam design. Investigating the optimal dimension of trapezoidal labyrinth spillway indicates that increase the flow capacity of the spillway to 15760 cubic meters per second. Finally, the comparison of the optimal dimensions obtained with two trapezoidal and triangular sections showed that the optimal form for labyrinth spillway is triangular. سرریز کنگره‌ای, بهینه‌سازی ابعاد سرریز, الگوریتم ازدحام ذرات, الگوریتم گرگ‌های خاکستری, سد Ute Labyrinth spillway, Optimization of labyrinth dimensions, PSO algorithm, Gray wolves algorithm, Ute dam 48 63 http://journal.hydropower.org.ir/browse.php?a_code=A-10-399-2&slc_lang=fa&sid=1 Mahmoud Mohammad Rezapour Tabari محمود محمد رضاپور طبری mrtabari57@gmail.com 2060356105 10031947532846002080 Yes Shahrekord University دانشگاه شهرکرد Masoumeh Hashempour معصومه هاشم پور ms.hashempour@gmail.com 2150467211 10031947532846002081 No Shahrekord University دانشگاه شهرکرد